Ergen Danışmanlığı

Ergenlik, çocukluktan yetişkinliğe uzanan, bedenin, duyguların, düşüncelerin ve ilişkilerin hızla değiştiği bir köprüdür. Bu dönemde gençler kim olduklarını, neye değer verdiklerini ve ailelerinden ne kadar ayrı bir birey olduklarını keşfetmeye çalışır. Arkadaş ilişkileri öne çıkar, aileyle tartışmalar artabilir, ruh hâli kısa sürede değişebilir. Bunların önemli bir kısmı olağan gelişimin parçasıdır ve aileler için de yeni bir uyum süreci anlamına gelir. Ancak bazen gencin yükü ağırlaşır ve tek başına taşıyamayacağı bir hâl alır. Ergen danışmanlığı, on iki ile on sekiz yaş arasındaki gençlerin bu dönemde yaşadıkları zorlukları güvenli bir ortamda konuşmalarına alan açar.

Gençler hangi konularda destek alır?

• Sınav, okul başarısı ve gelecek kaygısı
• Uzun süren mutsuzluk, isteksizlik ve içe kapanma
• Aileyle sık yaşanan çatışmalar, anlaşılmama hissi
• Arkadaş ilişkilerinde dışlanma, zorbalık ya da yalnızlık
• Sosyal ortamlarda yoğun utanma ve kaygı
• Beden algısı ve yeme alışkanlıklarıyla ilgili kaygılar
• Kimlik ve aidiyet sorgulamaları
• Ekran, oyun ve sosyal medya kullanımında kontrolü kaybetme
• Anne baba ayrılığı, taşınma ya da kayıp gibi değişikliklere uyum
• Öfke kontrolünde zorlanma

Görüşmeler nasıl işler?

İlk görüşme genellikle gençle ve ailesiyle birlikte başlar. Bu bölümde başvuru nedeni, ailenin gözlemleri ve gencin kendi bakış açısı dinlenir. Ardından görüşmenin bir kısmı gençle baş başa yapılır. Pek çok genç, ailesinin yanında anlatmakta zorlandığı düşüncelerini bu bölümde paylaşır.

Sonraki seanslar çoğunlukla gençle bireysel olarak yürütülür ve haftada bir yapılır. Görüşmeler gencin diline ve ilgi alanlarına göre şekillenir; sohbet, kısa egzersizler, yazma çalışmaları ya da gencin getirdiği müzik ve film örnekleri üzerinden ilerleyebilir. Hedefler gençle birlikte belirlenir. Gencin kendi hedefini koyması, sürece katılımını belirgin biçimde artırır.

Hangi yöntemler kullanılır?

Ergen danışmanlığında kullanılan yöntemler gencin yaşadığı zorluğa göre değişir. Kaygı ve depresif belirtilerde bilişsel davranışçı terapi teknikleri, duygu düzenleme güçlüklerinde farkındalık temelli çalışmalar, travmatik deneyimlerde EMDR gibi yaklaşımlar kullanılabilir. Problem çözme, iletişim ve sınır koyma becerileri de görüşmelerde sık çalışılan konulardır.

Gizlilik neden bu kadar önemli?

Ergenlerle çalışmanın temelinde güven vardır. Genç, anlattıklarının ailesine aktarılacağını düşünürse kendini açmaz. Bu yüzden sürecin başında gizliliğin sınırları hem gençle hem aileyle açıkça konuşulur: Seanslarda konuşulanlar aileyle paylaşılmaz. Yalnızca gencin ya da bir başkasının güvenliğinin ciddi tehlikede olduğu durumlarda aile bilgilendirilir; bu durumda da önce gençle konuşulur. Bu çerçeve, gencin kendini güvende hissetmesini ve ailenin sürece güvenmesini birlikte sağlar.

Ailenin rolü

Gençle bireysel çalışılsa da aile sürecin dışında kalmaz. Belirli aralıklarla yapılan ebeveyn görüşmelerinde gencin gelişimine dair genel bir değerlendirme paylaşılır, evde iletişimi kolaylaştıracak öneriler konuşulur. Gerekli görülürse genç ve ailenin birlikte katıldığı görüşmeler de planlanabilir. Bu görüşmelerde amaç kimin haklı olduğunu bulmak değil, iki tarafın birbirini daha iyi duyabilmesidir.

Ailelerin, gencin büyüyen bağımsızlık ihtiyacıyla güvenlik kaygısı arasında denge kurması kolay değildir. Kuralları gençle birlikte konuşarak belirlemek, eleştiri yerine merakla yaklaşmak ve gencin küçük ilerlemelerini fark etmek, ev içindeki gerginliği belirgin biçimde azaltır.

Dijital dünya ve uyku

Ergenlerin önemli bir kısmı gününün büyük bölümünü telefon, oyun ve sosyal medyayla geçirir. Ekranın kendisi düşman değildir; arkadaşlıkların sürdürüldüğü, yaratıcılığın ortaya çıktığı bir alan da olabilir. Ancak gece geç saatlere kadar süren kullanım uykuyu bozduğunda, sosyal medyada karşılaştırma ve dışlanma yaşandığında ya da oyun dışındaki her şey anlamını yitirdiğinde gencin ruh hâli belirgin biçimde etkilenir. Görüşmelerde bu konu yasaklarla değil, gencin kendi gözlemleriyle ele alınır: Hangi uygulama onu iyi, hangisi kötü hissettiriyor, uykusu nasıl etkileniyor, neleri kaçırıyor. Gencin kendisinin koyduğu sınırlar, dışarıdan dayatılanlara göre çok daha uzun süre korunur.

Gence nasıl öneride bulunmalı?

Pek çok genç, bir psikologla görüşme fikrine başta direnç gösterir. "Deli miyim ben?" tepkisi sık duyulur. Bu durumda öneriyi bir ceza ya da sorun etiketi olarak değil, kendisine ait bir alan olarak sunmak yardımcı olur: "Seninle değil, benimle bile konuşmadığın şeyleri konuşabileceğin, sana ait bir yer." İlk görüşmeye birlikte gelmek ve sonrasına gencin karar vermesine izin vermek de çoğu zaman direnci azaltır.

Ne zaman psikiyatrik değerlendirme gerekir?

Kendine zarar verme, intihar düşünceleri, yoğun ve uzun süren depresif belirtiler, ciddi yeme sorunları ya da madde kullanımı gibi durumlarda danışmanlığa ek olarak bir çocuk ve ergen psikiyatristinin değerlendirmesi önerilir. Acil bir risk varsa beklemeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Sık sorulanlar